Tiến trình Việt Nam gia nhập WTO đang tới gần đã thúc bách nhiều ngành, nhiều lĩnh vực trong nước phải nâng cao năng lực hội nhập. Trong xu thế đó ngành hải quan cũng phải đổi mới công tác quản lý, quy trình nghiệp vụ kiểm tra, kiểm soát nhằm đáp ứng các quy định chuẩn mực chung, phù hợp với thông lệ các nước trên thế giới. Phóng viên báo Đồng Nai đã có cuộc trao đổi với ông LÊ VĂN DANH, Cục trưởng Cục Hải quan Đồng Nai (Cục HQ đứng thứ 5 về nguồn thu thuế xuất nhập khẩu (XNK) trong tổng số 33 Cục HQ cả nước) về vấn đề này.

Vừa làm, vừa vượt qua khó khăn, thách thức

* P.V : Ông có thể nói gì về công việc 6 tháng đầu năm 2006?

- Ô.Lê Văn Danh : Năm 2006 là năm đánh dấu nhiều chuyển biến quan trọng của ngành HQ. Đây là năm bắt đầu thực hiện Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan, Luật thuế XK, thuế NK và các nghị định, thông tư, quyết định... hướng dẫn các quy trình thủ tục hải quan theo quy định mới nhằm tạo môi trường pháp lý ngày càng phù hợp với yêu cầu quản lý HQ trong tiến trình hội nhập quốc tế. Vì vậy, trong 6 tháng đầu năm 2006 bên cạnh việc tập trung thực hiện công tác chuyên môn nghiệp vụ được giao, Cục HQĐN đã tập trung triển khai, hướng dẫn kịp thời các quy định mới cho các doanh nghiệp (DN) cũng như trong nội bộ. Dù bước đầu thực hiện đã phát sinh một số vướng mắc, nhưng Hải quan Đồng Nai (HQĐN) cũng đã kịp thời giải quyết, không  để ách tắc việc thông quan hàng hóa của DN, đồng thời có báo cáo  vướng mắc kịp thời về TCHQ.

* Điều  đó có ảnh hưởng đến kết quả thu thuế không?

- 6 tháng đầu năm 2006, tổng số tờ khai xuất nhập khẩu làm thủ tục tại HQĐN đạt trên 110 ngàn tờ khai, tăng 24% so với cùng kỳ năm trước, trong đó tờ khai xuất khẩu đạt gần 63 ngàn tờ, tờ khai nhập khẩu đạt gần 48 ngàn tờ. Tổng kim ngạch hàng hóa XNK đạt trên 3 tỷ 650 triệu USD, tăng 24% so với cùng kỳ năm trước, trong  đó kim ngạch XK đạt trên 1 tỷ 700 triệu USD, tăng 35% so với cùng kỳ, kim ngạch NK đạt trên 1 tỷ 950 triệu USD, tăng 15% so với cùng kỳ. Về công tác thu ngân sách, đến 30-6-2006 tổng số thu đạt 1.324,55 tỷ đồng, đạt  43,4% kế hoạch năm, gần bằng so với cùng kỳ năm 2005; trong đó thuế XNK-TTĐB đạt 407,63 tỷ đồng, đạt 41,6% kế hoạch, thuế VAT đạt 916,92 tỷ đồng, đạt 44,3% kế hoạch năm.

* Như vậy là tiến độ thu còn thấp so với kế hoạch năm?

- Nhìn chung số thu 6 tháng đầu năm nay đạt thấp  do một số nguyên nhân như: Việc áp dụng chính sách cắt giảm thuế suất thuế NK theo lộ trình CEPT năm 2006 và áp dụng trị giá tính thuế theo GATT dẫn đến việc giảm giá tính thuế hàng hóa NK. Bên cạnh đó, thuế suất NK xăng dầu giảm; việc thay đổi thuế NK ưu đãi đặc biệt của hàng điện tử nguyên chiếc dẫn đến việc NK chựng lại của các công ty sản xuất các mặt hàng này; các mặt hàng xe gắn máy, ô tô của các công  ty nộp thuế cao trên địa bàn Đồng Nai gặp sự cạnh tranh mạnh từ sản phẩm của nhiều công  ty khác trên thị trường, đồng thời tỷ lệ nội địa hóa tăng dẫn đến số thu thuế giảm ...

* HQĐN hiện đang đứng trước những khó khăn, thách thức gì?

- HQĐN đang còn đối mặt với nhiều khó khăn. Đó là việc chuyển dần từ cơ chế quản lý truyền thống sang quản lý hiện đại phù hợp xu thế của các nước trên thế giới, chuyển từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", áp dụng quản lý rủi ro. Đây là những phương pháp quản lý còn khá mới đối với HQ Việt Nam, do đó trong thời gian đầu áp dụng, HQĐN cũng gặp những khó khăn nhất định. Chẳng hạn, hiện nay ngành HQ đang áp dụng nhiều điều ước quốc tế, trong đó đặc biệt đã chuyển sang áp dụng xác định trị giá tính thuế theo Hiệp định trị giá GATT. Theo đó, việc xác định trị giá tính thuế phần lớn là dựa trên khai báo của DN, bên cạnh đó đòi hỏi cơ quan hải quan phải tăng cường khả năng thu thập, xử lý thông  tin để chống gian lận thương mại qua giá. Đây là một trong những vấn đề rất khó khăn, vì ngay cả một số nước phát triển, việc chống gian lận thương mại qua giá cũng rất phức tạp. Đối với Hải quan Việt Nam nói chung và HQĐN nói riêng, do kinh nghiệm còn hạn chế, nguồn thu thập thông  tin, dữ liệu chưa rộng... nên lĩnh vực này nhìn chung còn gặp rất nhiều khó khăn.

Mặc dù hiện nay đội ngũ cán bộ, công chức HQĐN phần đông có tuổi đời, tuổi nghề còn rất trẻ và trình độ chuyên môn đồng đều nhưng so với yêu cầu, thì tình trạng thiếu nhân sự kéo dài cũng ảnh hưởng ít nhiều đến hiệu quả công tác  của đơn vị do phải kiêm nhiệm quá nhiều việc,  dẫn đến chất lượng công việc và  năng suất chưa thật sự cao.

Gian lận thương mại ngày càng tinh vi, phức tạp hơn

* Như ông đã nói, ngay cả một số nước phát triển thì việc chống gian lận thương mại  qua giá cũng rất phức tạp, vậy ở Đồng Nai thì sao?

- Hiện nay, với tinh thần cải cách của Luật Hải quan, nhìn chung số DN được áp dụng các hình thức ưu đãi trong kiểm tra hồ sơ, miễn kiểm tra hàng hóa  ngày càng tăng. Tuy nhiên, bên cạnh những DN chấp hành tốt pháp luật cũng có nhiều DN vi phạm, đặc biệt là tình hình vi phạm có biểu hiện ngày càng tinh vi, phức tạp hơn. Trong những tháng gần đây HQĐN đã phát hiện nhiều DN có hành vi xuất khống với số lượng lớn, tự ý tiêu thụ nội địa hàng hóa là nguyên liệu NK để sản xuất hàng XK, gian lận định mức hàng gia công, sản xuất XK... HQĐN đã truy thu thuế và xử phạt vi phạm hành chính lên đến vài trăm triệu đồng. Đây là một trong những thách thức đối với ngành HQ trong chống buôn lậu, gian lận thương mại trong tình hình mới.

* Theo ông, doanh nghiệp XNK có những khó khăn gì?

- Hiện nay, việc triển khai các quy trình thủ tục mới của ngành HQ và triển khai các văn bản mới của nhà nước còn gặp một số khó khăn, cả đối với HQ cũng như đối với DN. Cụ thể như Nghị định 12/2006/NĐ-CP ngày 23-1-2006 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật thương mại về hoạt động mua bán hàng hóa quốc tế và đại lý mua bán, gia công, quá cảnh hàng hóa với nước ngoài là một văn bản pháp lý quan trọng. Nghị định này đã có hiệu lực thi hành từ đầu tháng 5-2006, tuy nhiên đến nay vẫn còn một số bộ, ngành chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể, do đó việc triển khai thực hiện còn nhiều lúng túng. Trong thời gian đầu thực hiện Luật sửa đổi, bổ sung một số điều  của Luật Hải quan, Luật thuế XK, thuế NK và các văn bản hướng dẫn các quy trình thủ  tục Hải quan mới, doanh nghiệp cũng gặp không ít khó khăn, vướng mắc do chưa nắm chính xác, đầy đủ nội dung các quy định mới. Đứng trước tình hình này, Cục HQĐN đã tổ chức các hội nghị đối thoại với DN kết hợp cùng triển khai các quy định mới, giúp DN nắm bắt và thực hiện thuận lợi hơn. Đồng thời, Cục đã tăng cường công tác Tư vấn thủ tục qua website và mở chuyên mục "Đồng hành với doanh nghiệp" trên báo Đồng Nai nhằm trả lời công khai và nhanh chóng các thắc mắc của DN, qua đó giúp DN tháo gỡ kịp thời các khó khăn, vướng mắc.